سند زیارت آلیس
برای سند زیارت آلیس دو گزارش متفاوت نقل شده؛ گزارش محمد بن عثمان عمری، سفیر دوم امام زمان (عجلالله فرجه) کهنترین گزارش این زیارت است.
ابن مشهدی این زیارت را در المزار الکبیر قبل از دعای ندبه نقل کرده است. سید بن طاووس نیز آن را در مصباح الزائر آورده.
گزارش دیگر مربوط به ابوجعفر حمیری میباشد، که علمای علم رجال و حدیث، از ایشان به وثاقت و بزرگی یاد کردهاند. ایشان کتابهایی تألیف کرده که به ظاهر هیچ یک در دسترس نیست و چون در اواخر دوران غیبت صغری میزیسته، مکاتباتی با امام زمان (عجلالله فرجه) داشته است. ایشان با سفیر سوم امام عصر عليه السلام ، جناب حسين بن روح، ارتباط داشتند و مكاتبات و توقيعات فراوانى براى ایشان صادر شده است؛ ولى در باره درخواست ایشان از جناب حسين بن روح براى ديدار با امام، گزارشى در دست نيست.
این زیارت در کتاب احتجاج طبرسی به صورت مُرسَل نقل شده است. علامه مجلسی نیز در کتاب بحار الانوار آن را نقل کرده است. شیخ عباس قمی در کتاب مفاتیح الجنان نخستین زیارتی را که برای امام زمان (عجلالله فرجه) نقل کرده، همین زیارت است.
منابع زیارت آلیس در کتب ادعیه
- مفاتیح الجنان
- مصباح الزائر
- بحار الانوار
- الاحتجاج طبرسی
- المزار الکبیر
- صحیفهی مهدیه
نکات قابل توجه در زیارت آلیس
- آل یاسین اشاره به چه گروهی دارد؟
حضرت امام صادق علیه السلام، در تفسیر آیه شریفه (سلام علی آلیس)، به نقل از امیر المومنین فرمودهاند: (یس محمد و نحن آل یس)؛ یعنی یس محمد صلی الله است و ما خاندان و دودمان یس هستیم. پس آلیس اشاره به دودمان و اهل بیت پیامبر دارد.
همچنین قابل ذکر است که آل محمد متمایز از خاندان سایر انبیا میباشد، امام رضا (علیهالسلام) در مناظره با علمای عامه استدلال کردند که خداوند در قرآن بر آلِ هیچ پیامبری (مانند آل نوح یا آل ابراهیم) به طور خاص سلام نفرستاده، اما بر «آل یاسین» (خاندان پیامبر اسلام) سلام فرستاده است که این نشاندهندهی فضیلت استثنایی آنهاست.
- جایگاه معرفتی و مفهوم توجه
در ابتدای زیارت آلیس از امام زمان (عجلالله فرجه) نقل شده که: “هرگاه خواستید به واسطه ما به سوی خدا و به سوی ما توجه کنید، پس بگویید: سلام علی آلیس …”
کلمهی «توجه» کانونیترین مفهوم در این زیارت است، و منظور توجه به حجت خدا میباشد، زیرا که حجت خدا در راه شناخت خدا هم طریقیت و هم موضوعیت دارد. این نگاه، عین توحید خالص دانسته شده است.
طریقیت یا سببیت به این معناست که اهلبیت علیهمالسلام راه و واسطهی رسیدن به خداوند هستند، در روایتی از امام صادق (علیهالسلام) وارد شده که: بِنَا عُبِدَ اَللَّهُ وَ بِنَا عُرِفَ اَللَّهُ وَ بِنَا وُحِّدَ اَللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى[1]
موضوعیت به این معناست که خودِ وجود مقدس اهلبیت علیهمالسلام مقصود و غایت توجه زائر هستند.
همچنین ذیل این مفهوم باید دانست که یکی از موثرترین راهها برای مبارزه با شیطان همین توجه به حجت خداست، زیرا کار اصلی شیطان، سلب توجه انسان از خدا و حجت خداست. برترین راه مبارزه با شیطان، معطوف کردن کانون تمام فعالیتهای زندگی به سمت رضایت امام زمان (عجلالله فرجه) و توجه به ایشان است.
- در این زیارت چندین بار به امام زمان (عجلالله فرجه) سلام داده شده آن هم با اوصافی متمایز، که روشنگر فضایل و مناقب آن امامِ نهان از دیدههاست، یا به حالت عبادیاش از رکوع و سجود و تهلیل و تکبیر اشاره میکند. تا به مقام عبودیّتشان در پیشگاه آفریدگار تصریح شود.
- در زیارت آلیس اصول اعتقادات شیعه امامیّه از شهادت به توحید و نبوت و امامت امیر مؤمنان علی علیه السلام و یازده فرزندش که همه معصوم و حجت خدا میباشند.
- در این زیارت قاطعانه اعلام میشود گفتار امام زمان (عجلالله فرجه) میزان شناخت حق و باطل است ( فَالْحَقُّ مَا رَضِيتُمُوهُ، وَالْباطِلُ مَا سَخِطْتُمُوهُ، وَالْمَعْرُوفُ مَا أَمَرْتُمْ بِهِ، وَالْمُنْكَرُ مَا نَهَيْتُمْ عَنْهُ )
و حق همان است که آن حجتهای منصوص و تعیین شده الهی از آن خشنودند و باطل آن است که از آن ناراضی میباشند؛ زیرا امرشان به معروف است و نهی اشان از منکر.
- از اوصاف دیگری که در این زیارت برای آن حضرت ذکرشده «تلاوت کننده کتاب خدا و مترجم آن» است. ( السَّلامُ عَلَيْكَ حِينَ تَقْرَأُ وَتُبَيِّنُ )
این وصف اهمیت قرآن را در مذهب شیعه و نظر ائمه می رساند، و تذکری است برای شیعیان که آنان نیز باید در کنار محبّت و مودّت نسبت به عترت رسول اللّه صلی الله علیه و آله به تلاوت قرآن بپردازند و از معارف و مواعظ آن بهرهمند شوند. همچنان که در حدیث ثقلین نیز به این مطلب اشاره شده.
[1] اصول كافى / ترجمه كمره اى; جلد۱، صفحه۴۱۹