مُنتَخبُ الاَثَر فِی الاِمام الثانی عَشَر
(عجل‌الله فرجه)

درباره کتاب منتخب الاثر

کتاب منتخب الاثر فی الامام الثانی عشر یکی از جامع‌ترین و معتبرترین آثار در موضوع امامت و مهدویت در دوره معاصر است که به قلم آیت‌الله العظمی لطف‌الله صافی گلپایگانی (۱۳۳۷ق – ۱۴۴۳ق) نگاشته شده است. این اثر ارزشمند حاصل ده‌ها سال تحقیق و تتبع نویسنده در منابع اصلی شیعه و اهل سنت است و به عنوان یکی از منابع مرجع در مباحث مربوط به امام زمان (عجل‌الله فرجه) شناخته می‌شود.

کتاب منتخب الاثر در سال‌های دهه ۱۳۳۰ شمسی و با اوج‌گیری فعالیت فرقه بهائیت در ایران نوشته شد. هدف نویسنده دفاع از باور شیعه به امام زمان (عجل‌الله فرجه) و مسائل پیرامونی مهدویت است.

آیت‌الله صافی گلپایگانی، از مراجع بزرگ تقلید و از شاگردان برجسته‌ی آیت‌الله بروجردی، با تسلط کم‌نظیر بر متون حدیثی و تاریخی، این کتاب را در میانه قرن چهاردهم هجری قمری (۱۳۷۰ق) تألیف کرد. وی هدف خود را در مقدمه، «جمع‌آوری همه‌ی دلایل نقلی معتبر درباره امام دوازدهم (عجل‌الله تعالی فرجه‌الشریف) از منابع شیعه و اهل سنت» بیان کرده است؛ تا بدین‌وسیله وجود، ولادت، غیبت و ظهور امام زمان (عجل‌الله فرجه) را با اسناد قطعی و مستندات روشن برای پژوهشگران و مؤمنان تبیین شود.

از ویژگی‌های برجسته‌ی این اثر، نظم دقیق در نقل روایات، ذکر منابع اصلی، و نقد علمی اسناد است. آیت‌الله صافی در مقدمه تصریح می‌کند که در پی پاسخ‌گویی مستند به شبهات منکران مهدویت و امام زمان (عجل‌الله فرجه) بوده و می‌خواهد نشان دهد که باور به امام زمان (عجل‌الله فرجه) نه ساخته‌ی خیال شیعیان، بلکه حقیقتی ریشه‌دار در سنت اسلامی است.

قسمتی از مقدمه کتاب منتخب الاثر

کتاب «منتخب الاثر فی الإمام الثانی عشر» اثر آیت‌الله العظمی لطف‌الله صافی گلپایگانی پس از قرآن کریم، سنت نبوی را مهم‌ترین منابع هدایت مسلمانان معرفی می‌کند. نویسنده در مقدمه تأکید می‌کند که پس از کتاب مبین که همان حبل متین است، چیزی بالاتر از تمسک به سنت پیامبر و احادیث اهل‌بیت وجود ندارد. او به‌ویژه از بی‌توجهی به ثقلین (قرآن و عترت) انتقاد کرده و انحراف فکری مسلمانان را نتیجه‌ی دوری از مکتب اهل‌بیت می‌داند. ایشان در آغاز کتاب با تکیه بر آیات قرآن و احادیث نبوی، بر این نکته تأکید می‌کند که اسلام منبع کامل هدایت است و اگر مسلمانان به قرآن و اهل‌بیت (علیهم‌السلام) تمسک می‌کردند؛ گرفتار تفرقه، فساد، استبداد و عقب‌ماندگی نمی‌شدند.
مرحوم صافی گلپایگانی این روایات را ثروتی عظیم می‌داند که دارای انبوهی از علوم و معارف، احکام شرعی، برنامه‌های تربیتی و تعالیم اخلاقی، سیاسی و اجتماعی است؛ آموزه‌هایی که شامل اصول پیشرفت و ترقی، حقوق بشر، آزادی و مدنیت نیز می‌شود.

از دید مؤلف، غفلت از این میراث گران‌بها موجب انحطاط اجتماعی و اخلاقی مسلمانان شده است؛ به همین دلیل ضرورت دارد این احادیث مورد توجه خاص علما و محققان قرار گیرد.

همچنین ایشان با نقد فلسفه‌های یونانی، مادی و اومانیستی، توضیح می‌دهد که این مکتب‌ها موجب انحراف در خداشناسی، اخلاق و سیاست شدند. به باور مؤلف، تنها تعالیم امامان شیعه راه مستقیم شناخت خدا، انسان و جهان است.

در ادامه، نویسنده جایگاه امامان دوازده‌گانه را تبیین می‌کند؛ آنان را ادامه‌دهندگان راه پیامبر و حافظان شریعت می‌داند. او تصریح می‌کند که احادیث نبوی درباره امامان دوازده‌گانه متواتر است و آنان همه از قریش و از نسل امام حسین(علیه‌السلام) هستند. در بخش پایانی، به‌طور خاص به روایات مربوط به امام زمان (عجل‌الله فرجه) اشاره می‌شود. این روایات از منابع اهل‌سنت و شیعه نقل شده است.

هدف نویسنده

آیت‌الله صافی با بیان این ضرورت، هدف خود را گردآوری کامل روایات مربوط به امام زمان (عجل‌الله فرجه) معرفی می‌کند. ایشان با سبک خاص خود هر روایت را همراه با سلسله سند و نام منبع آورده و در قالب فصول و ابواب تنظیم کرده است. انگیزه های اصلی ایشان در تالیف این کتاب را می توان موارد زیر دانست:

• اثبات حقانیت اعتقاد به امام زمان (عجل‌الله فرجه)
• دفاع از مکتب اهل‌بیت(علیهم‌السلام) در برابر انحرافات فکری( فلسفه، اندیشه‌های مادی و انکار غیب)
• زنده نگه داشتن فرهنگ انتظار و معرفی امام زمان (عجل‌الله تعالی فرجه‌الشریف)
• جمع‌آوری و نظم‌بخشی به روایات پراکنده درباره امام زمان (عجل‌الله فرجه)

از دیدگاه تاریخی نیز اگر بخواهیم انگیزه مولف را بررسی نماییم می‌توان گفت با توجه به اینکه نگارش منتخب الاثر در دهه ۱۳۳۰ هجری شمسی (حدود سال‌های ۱۳۷۲–۱۳۷۴ قمری) انجام شد؛ دوره‌ای که در ایران زمینه‌های فکری جدید و برخی انحرافات دینی (از جمله فعالیت فرقه بهائیت) شدت یافته بود. در این فضا، نویسنده کوشیده با مستندات حدیثی، باور شیعه به امام زمان (عجل‌الله فرجه) را تقویت کند. خود مؤلف در مقدمه و شرح حال کتاب بر این نکته تأکید داشته که قصدش جمع‌آوری روایت‌های مهدویت و ارائه پاسخ مستدل به پرسش‌های مذهبی مربوط است، به همین دلیل مخاطبان اصلی کتاب عمدتاً پژوهشگران، طلاب و علاقه‌مندان جدی اندیشه مهدویت هستند؛ چراکه به گزارش ناشر این اثر به‌دلیل حجم سه‌جلدی و متن عربی آن، عموم مردم به‌راحتی نمی‌توانند از تمام مطالبش بهره‌مند شوند.

شناسنامه کتاب منتخب الاثر

نویسند: آیت‌الله العظمی لطف‌الله صافی گلپایگانی (۱۳۳۷ق – ۱۴۴۳ق)
موضوع: امامت، مهدویت، امام زمان (عجل‌الله فرجه) ، احادیث و ادله نقلی
زبان اثر: عربی
تاریخ نگارش: حدود سال ۱۳۷۰ هجری قمری (دهه ۱۳۳۰ شمسی)
تعداد جلدها: یک تا سه جلد

تعداد فصل: 10فصل

معرفی فصول کتاب منتخب الاثر

این اثر بصورت کلی شامل سه بخش اصلی است:

1. بخش نخست: دلایل عام بر وجود دوازده امام و نصوص پیامبر (صلی‌الله علیه و آله) بر آنان
2. بخش دوم: روایات خاص درباره ولادت، غیبت و ظهور امام زمان (عجل‌الله فرجه)
3. بخش سوم: نشانه‌های ظهور، یاران امام زمان (عجل‌الله فرجه) و بیان سرانجام کار جهانی در عصر ظهور

در ادامه به بررسی لیست فصول و ابواب کتاب منتخب الاثر می‌پردازیم.

فصل اول: اشاره به احادیثی است که به صراحت بر تعداد امامان دلالت می کنند و تصریح دارند که امامان معصوم به تعداد نقبای بنی‌اسرائیل دوازده تن بودند که اولین آن‌ها امیرالمؤمنین علی (علیه‌السلام) و دوازدهمین آن‌ها امام زمان (عجل‌الله فرجه) است. این فصل در 8 باب قرار دارد و شامل ۲۴۳ حدیث و در ضمن آن به ۶۶۳ فراز، از فرازهای احادیث دیگر ابواب ارجاع داده شده‌ است.

فصل دوم: احادیث مشتمل بر نوید ظهور آخرین مصلح غیبی، از عترت رسول اکرم (صلی‌الله علیه و آله) از تبار حضرت فاطمه (سلام‌الله علیها) از نسل امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) از اول و امام حسین (علیه‌السلام) و از صلب امام حسن عسکری (علیه‌السلام) است. این فصل در ۴۹ باب و متن کامل ۲۵۲ حدیث را در بردارد و ۴۰۷۶ فراز، از فرازهای یاد شده در دیگر فصل‌ها ارجاع داده شده است.

فصل سوم: تاریخ ولادت امام زمان (عجل‌الله فرجه) سرگذشت و معجزات ایشان و اشخاصی که در عهد امام عسکری علیه السلام توفیق تشرف به محضر حضرت ولی عصر ارواحنا له الفداء پیدا کرده‌اند. این فصل در ۳ باب و ۳۴ حدیث را در بردارد و به ۱۰۸ حدیث ارجاع داده شده است.

فصل چهارم: به معجزات امام زمان (عجل‌الله فرجه) در غیبت صغری، زندگانی نواب خاص و داستان بازیافتگان به پیشگاه آن حضرت پس از رحلت امام عسکری (علیه‌السلام) آمده است. این فصل ۳ باب و ۵۳ حدیث را در بردارد و به ۲۱ حدیث دیگر ارجاع داده است.

فصل پنجم: معجزات امام زمان (عجل‌الله فرجه) در غیبت کبری و سرگذشت تشرف یافتگان در عصر غیبت کبری. این فصل در ۲ باب تنظیم و ۱۶ حدیث را در بردارد و به ۹ حدیث دیگر ارجاع داده است.

فصل ششم: در کیفیت، ظهور نشانه‌ها و فتنه‌های پیش از ظهور؛ سال و ماه و محل ظهور، خروج سفیانی و دجال، صیحه آسمانی و کیفیت بیعت و ممنوعیت تعیین وقت است. این فصل در ۱۱ باب و ۱۲۸ حدیث و به ۹۲ حدیث دیگر ارجاع داده شده است.

فصل هفتم: فتوحات بی‌نظیر، ظاهر شدن گنج‌های زیر زمین، فرود آمدن حضرت عیسی (علیه‌السلام)، کشته شدن دجال، جنگ با سفیانی، تکامل عقل‌ها، آبادانی جهان و پرشدن زمین از عدل و داد. این فصل در ۱۲ باب تنظیم شده است و ۳۷ حدیث را در بردارد و به ۲۰۹ حدیث دیگر ارجاع داده شده است.

فصل هشتم: فضائل و مناقب اصحاب ۳۱۳ گانه امام زمان (عجل‌الله فرجه)، وصلابت و رشادت آنان است. این فصل در ۲ باب تنظیم و ۹ حدیث را در بردارد و به ۱۰ حدیث دیگر ارجاع داده است.

فصل نهم: درباره مدت، حکومت، دعوت، سیرت خوراک و پوشاک و شیوه زندگانی امام زمان (عجل‌الله فرجه) است. این فصل در ۳ باب تنظیم و ۷ حدیث را در بردارد و به ۲۲ حدیث دیگر ارجاع داده شده است.

فصل دهم: پیرامون انتظار فرج، وظایف شیعیان در عصر غیبت، فضیلت درک محضر، پیروی و اعتقاد به آن حضرت، کیفیت تسلیم بر آن حضرت و برخی از دعاهای صادره از ناحیه مقدسه است. در ۷ باب تنظیم شده و ۵۱ حدیث را در بردارد و به ۷۷ حدیث دیگر ارجاع داده شده است.

نکات برجسته کتاب منتخب الاثر

• مؤلف برای هر روایت، منبع، سلسله سند و محل نقل را دقیقاً ذکر کرده است.
• در سراسر کتاب بیش از ۶۲۰۰ حدیث از منابع معتبر شیعه و اهل سنت نقل شده است.
• تکرار احادیث را با شیوه‌ای ابتکاری کاهش داده؛ به این صورت که روایت کامل در یک باب آورده شده و در ابواب دیگر فقط به آن ارجاع داده است.
• در پایان هر باب، جمع‌بندی مختصری درباره دلالت احادیث بر موضوع مورد بحث ارائه شده است.
• نویسنده در پی گردآوری کامل احادیث مهدویت بوده است و اهتمام به خانواده حدیثی و اثباتتواتر احادیث مهدویت از نقاط قوت این کتاب شمرده شده است.
• مؤلف بزرگوار در مقدمه و پاورقی‌های کتاب به مطالب ارزنده فراوانی از نکات فقه الحدیثی، رجالی، ادبی تفسیری و کلامی اشاره کرده‌اند.

کتاب منتخب الاثر مناسب چه‌کسانی می‌باشد؟

• پژوهشگران و محققان حوزه مهدویت، کلام و حدیث
• طلاب و دانشجویان سطوح عالی علوم دینی
• اساتید و مدرسان معارف اسلامی
• مبلغان و خطبای مذهبی
• علاقه‌مندان جدی و فرهیخته به اندیشه مهدویت و امام زمان (عجل‌الله فرجه)

چاپ‌های معروف کتاب منتخب الاثر

• منشورات المکتبة الإسلامیة، قم
• دارالکتب الاسلامیة
• مرکز مدیریت حوزه علمیه قم
• دفتر تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی صافی گلپایگانی